Genel Sağlık Sigortası (GSS) için Gelir Testi

01.01.2012 tarihi itibariyle tüm vatandaşlar sağlık güvencesi kapsamına alınmıştır. Genel sağlık sigortası kapsamında  hiçbir sosyal güvencesi olmayanlar  ile aile içindeki kişi başına düşen gelirin tutarı 295,50-TL’nin altında olan kişilerin genel sağlık sigortası prim tutarlarını belirlemeye yönelik gelir tespiti uygulamasına 1 Ocak 2012 tarihinden itibaren başlanmıştır.

Son günü 31.01.2012 tarihi olmasına rağmen Şubat ayı içinde de yapılabilecek olan ve halihazırda bazı belirsizlikler taşıyan gelir testi  uygulamasını aşağıda sıraladığım dört ana başlık halinde anlatmaya çalışacağım.

I- Gelir testi yaptırmayacak olanlar
II-
Gelir testi yaptırmak zorunda olanlar
III-
Gelirin tespitinde gelirin hesaplanma usul ve yöntemleri
IV-
Gelir tespitinin yenilenmesi

I-Gelir Testi Yaptırmayacak Olanlar

1) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar,

2) Köy ve mahalle muhtarları ile hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan ise;

* Ticarî kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usûlde gelir vergisi mükellefi olanlar,

* Gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanlar,

* Anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları, diğer şirket ve donatma iştiraklerinin ise tüm ortakları,

* Tarımsal faaliyette bulunanlar,

3) Kamu idarelerinde;

* Bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendine tabi olmayanlardan, kadro ve pozisyonlarda sürekli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar,

* Bu maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine tabi olmayanlardan, sözleşmeli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 86 ncı maddesi uyarınca açıktan vekil atananlar,

4) Vatansızlar ve sığınmacılar,

5) 1/7/1976 tarihli ve 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler,

6) 24/2/1968 tarihli ve 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre şeref aylığı alan kişiler,

7) 28/5/1986 tarihli ve 3292 sayılı Vatani Hizmet Tertibi Aylıklarının Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler,

8) 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler,

9) 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu hükümlerine göre korunma, bakım ve rehabilitasyon hizmetlerinden ücretsiz faydalanan kişiler,

10) Harp malûllüğü aylığı alanlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamında aylık alanlar,

11) 18/3/1924 tarihli ve 442 sayılı Köy Kanununun 74 üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre görevlendirilen kişiler ile aynı Kanunun ek 16 ncı maddesine göre aylık alan kişiler,

12) 11/10/1983 tarihli ve 2913 sayılı Dünya Olimpiyat ve Avrupa Şampiyonluğu Kazanmış Sporculara ve Bunların Ailelerine Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler,

13) Mütekabiliyet esası da dikkate alınmak şartıyla, oturma izni almış yabancı ülke vatandaşlarından yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında sigortalı olmayan kişiler,

14) 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı Kanun gereğince işsizlik ödeneği ve ilgili kanunları gereğince kısa çalışma ödeneğinden yararlandırılan kişiler,

15) Bu Kanun (5510 sayılı kanun) veya bu Kanundan önce yürürlükte bulunan sosyal güvenlik kanunlarına göre gelir veya aylık alan kişiler

Genel Sağlık Sigortası kapsamında olup gelir testi yaptırmayacaklar.

II-Gelir Testi Yaptırmak Zorunda Olanlar

01.01.2012 itibariyle Genel Sağlık Sigortası kapsamında olup, gelir testi yaptıracak olanları şöyle sıralayabiliriz.

  1. Hiçbir sosyal güvenliği olmayanlar
  2. Yeşil kartlılar
  3. Kısmi süreli çalışanlar (part time çalışanlar)
  4. 18 yaş üzeri öğrenciler veya öğrenci olmayanlar
  5. Zorunlu sigortası sona erenler

Uygulamayı bu kişiler açısından baktığımızda;

1- Hiçbir Sosyal Güvenliği Olmayanlar

01/01/2012 tarihi itibariyle her hangi bir sosyal güvencesi olmayanlar Kurum tarafından Kanunun (60/g) bendi kapsamında re‟sen tescil edilmişlerdir. Bu kapsamdakilere Kurum tarafından gelir testi yaptırmaları için “gelir testine müracaat bildirim” belgesi adreslerine gönderilmiştir. “Gelir testine müracaat bildirim” belgesi tebliğ edilenler, tebliğ tarihinden itibaren en geç bir ay içinde ikametlerinin bulunduğu vakıflara başvuracaklardır. Ancak bu yazının alınmasını beklemeksizin de doğrudan gelir testi için ikametlerinin bulunduğu yer Sosyal Yardımlaşma Ve Dayanışma Vakıflarına başvurabilirler.

2- Yeşil Kartlılar

01/01/2012 tarihinden önce 3816 sayılı Kanuna göre yeşil kart sahibi olan ve bu tarihten sonra da vizesi (hak sahipliği) devam edenler, genel sağlık sigortası kapsamında sağlık yardımlarından yararlanmaya vize süresi dolana kadar devam edeceklerdir. Vize süresinin dolduğu tarihten itibaren de en geç bir ay içinde gelir testi yapılması için ikametlerinin bulunduğu yer Sosyal Yardımlaşma Ve Dayanışma Vakıflarına (SYDV) başvurmaları gerekmektedir. Yapılan gelir testi sonucuna göre aile içinde kişi başına düşen aylık ortalama gelirleri asgari ücretin üçte birinin altında olanlar, yeşil kartlı (Kanunun 60/c-1 alt bendi kapsamında) gibi primi devlet tarafından karşılanarak sağlık hizmetlerinden faydalandırılacaklardır.

3- Kısmi Süreli Çalışanlar (Part Time Çalışanlar)

4857 sayılı İş Kanununa göre kısmi süreli veya çağrı üzerine çalışanlar ile ev hizmetlerinde ay içerisinde 30 günden az çalışanların eksik günlerine ait genel sağlık sigortası primlerini 30 güne tamamlamaları, 01/01/2012 tarihinden itibaren zorunludur. Bu şekilde çalışanlar, gelir testi yaptırmak suretiyle gelir testi sonucuna göre primlerinin devlet veya kendileri tarafından ödenmesi koşuluyla sağlık yardımlarından yararlanacaktır.

Ancak bu sürelerini isteğe bağlı olarak (4/a) kapsamında prim ödeyerek tamamlamaları halinde, eksik günleri için ayrıca genel sağlık sigortası primleri ödemeyeceklerdir.

Ayrıca;

  • Eksik gün nedeni “puantaj” olanlar,
  • Sosyal güvenlik destek primine tabi olanlar,
  • Kanunun 5 inci maddesi kapsamındaki haklarında bazı sigorta kolları uygulanan sigortalılar,
  • Ay içinde birden fazla işyerinde çalışıp toplam çalışma süresini 30 güne tamamlayanlar
  • Kamu idarelerinde 657 sayılı Kanununun 4 üncü maddesinin (B) ve (C) bentlerine tabi çalışanlar,
  • 4857 sayılı Kanuna tabi çalışmakla birlikte 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesine tabi sandıklarda çalışanlar için sandıklar Kuruma devredilinceye kadar

30 güne tamamlama yükümlülüğü aranmayacaktır.

4- 18 Yaş Üzeri Öğrenciler Veya Öğrenci Olmayanlar

18 yaşın üzerindeki erkek çocuklar,

*Lise eğitimini sürdürmeleri halinde 20 yaşına kadar

*Üniversite öğrencisi olmaları durumunda 25 yaşına kadar

anne veya babasının sağlık güvencesinden yararlanmaya devam edebilcek böylece, prim ödemeleri gerekmeyecek. Bu haktan yararlanabilmeleri için üniversite öğrencilerinin her yıl öğrenci belgelerini Sosyal Güvenlik Merkezine veya SGK İl Müdürlüğü’ne göndermesi yeterli olacaktır.

Ancak;

18 yaşın üzerinde olup çalışmayan/okumayan veya 25 yaşın üzerinde olup okuyan/okumayan/ çalışmayan erkeklerin Adrese Dayalı Nüfus Kaydı’nda yer alan adreslerine en yakın Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’na başvurarak, gelir testi yaptırmaları gerekmektedir.


18 yaşın üzerindeki kız çocuklar,

01.10.2008 tarihi öncesi bakmakla yükümlü olunan kişi olarak sağlık yardımlarından faydalanan kız çocukları, sağlık yardımlarından eskisi gibi yaş şartı aranmaksızın Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvurarak yeniden anne veya babasının sigortasından yararlanma hakkını elde edecekler.

Ancak; 01.10.2008 tarihinden sonra 18 yaşını doldurmuş kız çocuklarının yani 30.09.1990 ve daha sonra doğmuş kız çocukları ise çalışmıyorlarsa veya öğrenime devam etmiyorlarsa 18 yaşını, ortaöğrenime devam ediyorlarsa 20 yaşını, yükseköğrenime devam ediyorlarsa 25 yaşını dolduruncaya kadar sağlık yardımından yararlanabileceklerdir. Bu şartları taşımayanlar ise, genel sağlık sigortası kapsamında olmalarından dolayı gelir testine başvurmaları gerekecektir.

5- Zorunlu Sigortası Sona Erenler

Zorunlu sigortası sona erenler 10 gün içinde bu kapsamda sigortalı sayılır. Yani işten ayrılan bir kişi 10 gün içinde yeniden sigortalı olmazsa veya başka bir maddeye göre sağlık sigortalısı olma şartlarını kazanamazlarsa ödeyecekleri genel sağlık sigortası priminin tespitini yaptırmak zorundadırlar.

III-Gelir Tespitinde Gelirin Hesaplama Usul ve Yöntemleri

1- Gelir Tespitinde Aile Ve Hane Kavramları

5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi ile (g) bendi kapsamında sayılan gelir testine tabi tutulacak kişilerin, harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak bulunan rakam;

Aynı hane içinde yaşayan
*Eş,
*Yaşları ne olursa olsun evli olmayan çocuk,
*Büyük ana ve büyük baba,
ve
*Aynı hanede yaşamayan ve öğrenim nedeniyle başka bir hanede yaşayan evli olmayan 25 yaşını  doldurmayan çocuklardan oluşan ailedeki kişi sayısına bölünmesiyle kişi başına düşen gelirin aylık  tutarı tespit edilecektir.

2- Gelir Tespitinde Dikkate Alınacak Unsurlar

>> Aile içinde kişi başına düşen gelirin aylık tutarının tespitinde, 13 ayrı kurumdan 28 ayrı parametrenin bilgileri sorgulanarak puanlama formülü oluşturulur.

Gelir tespiti yöntemi olarak kullanılacak bu puanlama sisteminde ayrıca aşağıdaki unsurlar dikkate alınır.

a)  Aile bireylerinin harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları.

b) Bankaların muvafakati alınmak suretiyle SGK tarafından Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına sağlanacak olan aile bireylerinin bankalardaki tüm hesaplarına ilişkin bilgiler.

c)   Sürekli olarak alınan nakdî sosyal yardımlar.

>> Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı veya SGK tarafından aile bireylerine ilişkin, aile içinde kişi başına düşen geliri etkileyecek diğer unsurların belirlenmesi hâlinde, bu unsurlara göre vakıf personeli tarafından yapılacak tespitler sonucu elde edilen bilgiler de kişilerin gelir tespitinde dikkate alınacaktır.

3- Gelir Testi İçin Başvuru Yeri Ve Şekli

Gelir testine başvuru, kişinin Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sisteminde kayıtlı ikametgâhının bulunduğu il veya ilçe idarî sınırları içindeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarına yapılır.

Gelir testine tâbi tutulacak kişinin gelir testini yaptırmak üzere vakfa bizzat yazılı başvurusu esastır. Ancak, kişiye kanunî temsilci atanması durumunda, bu kişi adına başvuru işlemi kanunî temsilcisi, özürlülük ve yaşlılık gibi nedenlerle bizzat başvuruda bulunamayacak olanların ise vekili tarafından yapılır. Aynı aileden birden fazla kişinin gelir testine tâbi tutulacak kişi olması hâlinde aynı form ile başvuru yapılabilir. Çünkü başvuru formunda hanede yaşayan tüm fertlere ait bilgiler yer alacaktır.

4- Gelirin Tespiti Sonucu Gelir Durumuna Göre Ödenecek Prim Miktarları

Gelir testi sonucu yapılan değerlendirmede kişilerin gelir durumuna göre ödeyecekleri primler aşağıda gösterilmiştir.

01/01/2012 – 30/06/2012 tarihleri arasındaki asgari ücret 886,50-TL dikkate alındığında;

>> Kişi başına düşen aylık gelir, brüt asgari ücretin üçte biri ile asgari ücret arasında yani

295,50-TL- 886,50-TL ise, aylık 35,46 -TL,

>> Kişi başına düşen aylık gelir, asgari ücret ile asgari ücretin iki katı arasında yani 886,50-TL ile 1.773,00-TL ise, aylık 106,38 -TL,

>> Kişi başına düşen aylık gelir, asgari ücretin iki katından daha yani fazla 1.773-TL’den fazla  ise aylık  212,76 -TL,

Genel Sağlık Sigortası primi ödenecektir. Ödenen bu prim karşılığı sigortalı ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler sağlık hizmetlerinden yararlanacaktır.

Yani 01/01/2012 – 30/06/2012 (2012 yılı ilk yarı  dönemine) göre aile içindeki kişi başına düşen gelir 295,50-TL altında tespit edilirse  ise prim devlet tarafından ödenecek ,bu tutarın üzerinde ise  bu kişiler  35,46 TL  ile  212,76 TL. arasında GSS primi ödeyeceklerdir.

Şunu  hatırlatmak istiyorum, kendisine gelir testi yapılmasını istemeyenler veya genel sağlık sigortası tescilinin yapıldığına dair tebligat tarihinden itibaren bir ay içinde gelir testi yapılması yönünde muvafakat vermeyenlerin gelirleri asgarî ücretin iki katı olarak kabul edilecek  ve  212,76 TL prim ödemesi istenecektir.

Eğer; gelir testine tâbi tutulacak kişiler, aile içinde kişi başına düşen gelirinin asgarî ücretin iki katından fazla olduğunu beyan edenlerse gelir testi yapılmaksızın, beyan edilen gelir esas alınarak genel sağlık sigortası tescili yapılacaktır.

 IV-Gelir Tespitinin Yenilenmesi

  • Gelir durumlarının değişmesi yani, ödenecek prim miktarını etkileyecek şekilde gelirlerinin artması hâlinde kişiler bir ay içinde vakfa başvurmak zorundadır.
  • Kişinin, ödeyeceği prim miktarında azalma yönünde bir gelir değişikliği olduğunu bildirmesi, vakıf tarafından tespit edilmesi hâlinde ya da SGK’nın gelir tespitinin yeniden yapılmasını talep etmesi hâlinde gerekli iş ve işlemlerin başvuru tarihinden itibaren bir ay içinde yapılması zorunludur.
  • Doğum, ölüm, evlenme, boşanma ve benzeri nedenlerle hanedeki aile bireyi sayısının değiştiğinin tespit edilmesi durumunda gelir tespiti yenilenecektir.
  • Genel sağlık sigortası tescili yapıldığı tarihten itibaren primi Devlet tarafından ödenenler ile asgarî ücretin üçte biri üzerinden prim ödeyenlerin hane ziyaretleri her yıl yenilenecektir.
  • Genel sağlık sigortası tescili yapıldığı tarihten itibaren doksan günde bir aile içindeki bireylere ait veriler sistem üzerinden otomatik olarak güncellenerek durumunda değişiklik olduğu tespit edilen sigortalıların, tespit edilen aile içindeki kişi başına düşen gelirin aylık tutarına göre ödeyeceği prim miktarı yeniden belirlenip sağlık sigortası tescili yapılacaktır.
  • Aynı hanede birlikte yaşama ve hanede meydana gelen değişikliklerde Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi kayıtları esas alınır.
  • 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi ile (g) bendine tâbi genel sağlık sigortalıları, gelir tespitlerinin yapıldığı tarihten itibaren, yukarıda belirtilen durumlar hariç olmak üzere, altı ay içinde gelir tespitinin yenilenmesi talebinde bulunamazlar.

Sonuç olarak,   gelir tespiti yaptırma zorunluluğu olan kişilerin en kısa zamanda Sosyal Yardımlaşma Ve Dayanışma Vakıflarına başvurarak gelir testini yaptırmaları  menfaatlerine olacaktır. Yaşanan yoğunluk nedeniyle son günü konusunda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Faruk Çelik şöyle bir açıklama getirmiştir.

Süre ayın 31′inde doluyor, süre uzatımı yok. Ama şöyle bir durum var. Gelir testi yaptıranlar, ocak ayı primlerini şubat ayı sonunda ödeyecekleri için, böyle bir marj var ortada. Bu süreyi değerlendirme imkanları var. Biz kurum olarak şubat ayında da gelir testi yaptırma imkanlarını sağlıyoruz. Yoksa süre uzatımı değil. Ocak ayının primlerinin ödenmesi şubat ayı sonunda olduğu için, bu süreyi kullanma imkanları var.”demiştir.

Sayın Bakanın da konuyla ilgili açıklamalarına göre gelir tespiti yaptırma zorunluluğu olanlar, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sisteminde kayıtlı ikametgâhının bulunduğu il veya ilçe idarî sınırları içindeki Sosyal Yardımlaşma Ve Dayanışma Vakıflarına Şubat ayı sonunu beklemeden müracaat edip gerçek gelirlerinin tespitini yaptırmalılar. Aksi halde 212,76 TL prim ödemek zorunda kalabilirler.